1670’li yıllar… Yolsuzluğa ayakla-nan Erzurum insanı için çile bitmemiştir. İnsanlar geçim sıkıntısı içindedir. Ağır vergiler altında ezilmektedir halk. Yokluk ve yoksulluk içinde olan Erzurum insanının çektiği sıkıntı Osmanlı Padişahı IV. Mehmet anlatılır.
Sıkıntının boyutu Padişahı o kadar etkiler ki, Erzurum eyaletinden vergileri kaldırma kararı alır:
“Tiz, Erz-ı Rûm’dan vergi alınmaya.” Bu Erzurum’u ve insanını kurtarma yolunda atılan önemli bir adımdır.
Padişah IV Mehmet bununla da kalmaz ekler:
“Vergi alan kim olursa olsun, Allah’ın ve Resulünün laneti üzerine olsun.”Padişahın fermanı dönemin ünlü haddatı Mustafa İzzet tarafından mermer üzerine yazılır ve Erzurum’a yollanır. Sonrası ne olur ve Erzurum’dan ne kadar süre vergi alınmaz bilinmez. Ya bilineni?
1670 tarihli o meşhur fermanın bugün Lala Paşa Cami’nin son cemaat yerinde asılı olduğudur.
IV MEHMET, fermanında günümüz Türkçesi ile aynen şöyle der:
1- Cihanın kendisine itaat ettiği, hükümdarın fermanı, taç sahibi Padişah’ın apaçık buyruğu ve Hüdavendigâr’ın şerefli emiri.
2- Giriş Fatihi Ebü’l- feth ve’n-Nasr Sultan Muhammet Han (Allah ona yardım etsin) hükmiyle yazılmıştır.
3- Allah’ın rızasını istemek Resûlünün sünnetini diriltmek ve Allah’ın emrini yüceltmek.
4-Yaratıklara şefkat olmak için cihanın kendisine itaat ettiği Padişah’ın (Benim) hükmüm şöyledir: Erzurum Eyaletindeki bid’atlerden
5- Bulgur ve buğday teklifi; din ve kanuna aykırı olarak gereğinden fazla alınan akça,öşür akça
6- ve hisseyi ödeyip ve çiftçilik yapmayan Kürtlerden perakende olarak alınan
7-Odun teklifi, kışlık vergisi, otlak teklifi, muaf akçası
8- Atları kışlaya verme teklifi, yıllık arpa ve develeri besleme teklifi, Paşa’ya bağlılara
9- Köyleri kışla olarak verme teklifi, konak akçası ve koyunsuzlardan koyun adedi, yıllık saman ve yağ teklifi ve post,
10-teftişi, kilise ve namaz kılmayan teftişi,bez ,iplik akçası ve gılman bedeli. Bir yere bağlandıktan sonra
11- tekrar gılman bedeli akçası ; kıl,tırpan akçası, katır ve deve akçası ve işbu anılan yirmi üç adet teklif adedini yasaklayıp
12- kaldırdım. Bundan sonra adı geçen vilayete vali olanlardan diğer hakimlerden her kim bu yazılanlardan birini alır ise Allah ve Resulünün
13- lâneti üzerine olsun. Soylu evlatlarından büyük vezirlerinden ve yüce vekillerinden her kim Osmanlı eyaletinde bu zulm
14- ve bidatlardan razı olursa Allah’ın meleklerinin ve bütün inananların laneti onların üzerine alsın .Haram ayı olan Muharrem’in ilk günleri 1081 yılı . Ketebe İzzet